‘Euskadiko 2021eko ekonomia zirkularraren adierazleak’ argitalpena Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Kudeaketako Sozietate Publikoak, Ihobek, argitaratu zuen, eta bertan, Europak euskal ekonomiaren zirkulartasuna neurtzeko ezinbestekotzat jotzen dituen 14 adierazle jasotzen dira. Hainbat arlo neurtzen dira: ekoizpena eta kontsumoa, bigarren mailako lehengaiak, lehiakortasuna edo berrikuntza, besteak beste.

Azkenaldian emaitza oso positiboak lortu dira, besteak beste ekonomia zirkularrak toki mailan sortzen dituen 17.000 lanpostu baino gehiago, Euskal Administrazio Publikoak ingurumen irizpideekin egindako 450 milioi euroko erosketa, edo udal hondakinen birziklatze mailak izandako igoera, azken urteetan 16 puntu gehitu baita.

Euskadik aurrerapen handiak egin ditu erosketa publiko berdean edo hondakinen kudeaketa orokorrean, baina, oraindik ere kanpoko lehengaiekiko gehiegizko menpekotasuna du

2021eko txosten horretan 2018an eskuratu ziren azken datuak hartu dira oinarritzat. Bertan, Euskadi eta Europa lerrokatzen dira eta datu espezifikoekin betetzen da euskal ekonomiaren zirkulartasunari buruz zegoen informazio falta. Euskadik kanpoarekiko menpekotasun handia du lehengaiei dagokienez, eta materialen birzirkulazio prozesuak hobetzean inportazioen beharra murrizten da eta etxeetako baliabide naturalen erauzketa gutxitzen da, eta modu horretan, ekonomia zirkularragoa eta jasangarriagoa izateko ekarpenak egiten dira.

Europako Batzordeak ezarritako bideari jarraituz, Euskadik 2018tik adierazle multzo bat du eta horren barnean daude materialen, produktuen eta zerbitzuen bizi osoan zehar garrantzitsuak diren ekonomia zirkularreko elementu nagusiak. Gainera, adierazle multzo horri esker, ekonomia zirkularragoa lortzeko trantsizioa errazteko politiken egungo eta iraganeko eraginkortasuna nabarmen ulertzen da.

Hauek dira 14 adierazleak: lehengaientzako autosufizientzia maila, erosketa publiko berdea, hondakinak sortzea, elikagai hondakinak, birziklapen tasak, fluxu espezifikoen birziklapen tasak, birziklatutako materialen ekarpena lehengaien eskariari, birziklagarriak diren lehengaien merkataritza, inbertsio pribatuak, enplegua eta balio erantsi gordina, birziklapenarekin lotutako patente kopurua, bigarren mailako lehengaiak, materialen bertako kontsumoa (MBK), ekoizpen materiala, material fluxuak biztanleko eta hondakinaren tratamendua biztanleko. Batzuk banatu egiten dira eta guztira 26 parametro sortzen dituzte. Horietatik guztietatik, azken txostenean 14tan aurrera egin da aurreko txostenarekin alderatuta.

2018ko azken datuen arabera, Euskadin materialen 56 milioi tona prozesatu ziren: horietatik % 71 inportatu egin ziren, eta horrek esan nahi du Euskadik kanpoarekiko menpekotasun handia duela. Sistemako irteerei dagokienez, esportazioak bereizi ondoren, erabilitako materialen zati handi bat airera egindako emisio (12 milioi tona) edo hondakin solido eta likido (2,7 milioi tona) bilakatu ziren.

Biztanleko hondakinen sorkuntzan, Euskadin 2,9 tona sortzen dira biztanleko, Europar Batasuneko 4 tonen azpitik. Birziklapen, berrerabilpen eta betetze tasei dagokienez, Euskadiko eta Europako zifrak antzekoak dira : Euskadin biztanleko 1,2 tona material birziklatzen dira eta betetzeak 0,5 tonakoak dira, eta EBko birziklapeneko batez bestekoa biztanleko 1,7 tonakoa da eta betetzeen zifra Euskadikoaren berbera da.

Datu garrantzitsuenetako bat da euskal administrazio publikoek erosketa publiko berdea egiteko egindako sustapena. Hau da, ingurumen inpaktu murriztua duten produktuak, zerbitzuak edo obrak eskuratzea. 2019ko azken datuaren arabera, Euskadin 1.407 kontratazio egin ziren ingurumen irizpideekin, aurreko urtean baino % 51 gehiago eta 2015ean baino % 83 gehiago; 2015. urtea izan zen datuak jaso ziren lehenengoa. Ekonomia bolumenean, 450 milioi euroko erosketak egin ziren, eta aurreko urtean 356 milioikoak.

Ekonomia jardueraren ekoefizientzia hobetu da

Etxeetan sortutako hondakinak gehitu egin dira azken urteetan, eta bereziki, 2011tik aurrera. Aztertutako azken urtean (2018an) biztanleko 544 kg hondakin sortu ziren, 2017an baino % 3,1 gehiago. Horri dagokionez, EBren Ekonomia Zirkularraren Ekintza Planak garrantzia berezia ematen dio BPGd-ren unitateko hondakinen sorkuntzari, eta helburua da BPGd sortzen diren hondakinak baino azkarrago handitzea. 2018an Euskadin BPGd-ren mila euroko 59 kg hondakin sortu ziren (neurtu zen lehen urtean, 2006an, 70 ziren); modu horretan, txostenean ondorioztatzen da euskal ekonomia jardueraren ekoefizientzia hobetu egin dela.

Elikagai hondakinei dagokienez (EBn kalkulu fasean dagoen adierazlea da), azterketaren arabera Euskadin urtean biztanleko 188 kg sortzen dira, aurreko neurketan baino % 8,8 gehiago. Mundu mailako helburua da alferrik galdutako elikagaiak erdira murriztea.

Euskadi aurrera egiten ari da baita ere udal hondakinen birziklapen tasan, hau da, nagusiki etxeetan, saltokietan eta bulegoetan sortzen direnak. 2000tik 2018ra arte % 22tik % 38ra handitu da. Europaren helburua 2025ean % 55era iristea da. Laugarren urtez jarraian birziklapena eta berrerabilpena handiagoak dira zabortegira eramaten diren hondakinen kopurua baino (% 32).

Datu oso ona ontzien eta plastikoen birziklapenean

Ontzien birziklapenean, Euskadik helburuak nabarmenki gainditzen ditu, izan ere, % 81 lortu du jada, eta EBk 2025erako finkatutako helburua % 66koa da eta 2030erako % 69koa. Gainera, azken hamar urteetan joera positibo hori mantendu da.

Plastikoei dagokienez ere Euskadik nabarmenki gainditzen ditu Europako helburuak. 2018an % 78 lortu zuen (aztertutako azken urtea), eta zortzi urte lehenago, 2010ean, kopurua % 60koa zen. EBren helburua da 2025ean % 50 lortzea eta 2030ean % 55.

Egurrezko ontzietan Euskadi lehena da material horiei bigarren bizitza bat ematearen konpromisoan. Horrelako ontzien % 97 birziklatzen da Euskadin, eta Europako helburua % 25ekoa da 2025erako eta % 30ekoa 2030erako.

Emaitza guztiak ikusteko, euskal ekonomiaren zirkulartasunaren azken neurketaren ondoren, ‘Euskadiko 2021eko ekonomia zirkularraren adierazleak’ argitalpena kontsulta daiteke www.ihobe.eus webgunean.