Atmosfera berotzen ari da, gure ingurumenerako eta gure gizarteetarako ondorio larriak eraginda. Munduko tenperaturaren igoera mugatzeko eta industriaurreko garaiarekin alderatuta 1,5 °C baino gehiago igo ez dadin, eta klima aldaketaren ondorio negatiboak murrizteko, Planetak oso azkar murriztu behar ditu klima berotzen duten berotegi efektuko gasen (BEG) emisioak, hemendik 2050era CO2 emisio garbiak zero izatea lortzeko.

Ikusita datu zientifikoak, klima aldaketaren ondorio negatibo gero eta nabariagoak eta larriagoak eta herritarrek jarduketa irmoago baten alde egindako eskaerak, premiazkoa da neurri gehiago hartzea, bai arintzeari dagokionez, bai egokitzapen klimatikoari dagokionez.

Europak arau klimatiko handinahiak ezarri ditu, eta ekonomia eraldatzen hasi da, helburu klimatikoekin bat etorriz. Euskadik, Europaren ildotik, 1/2024 Lege horretan ezartzen du, helburu gisa, 2050erako berotegi efektuko gasen isurketa garbiak zero izatea, 2045ean neutraltasun klimatiko hori lortzeko beharrezkoak diren ahaleginak eginda.

Hauek dira Legeak ezarritako helburu nagusiak:

• Euskadin neutraltasun klimatikoa beranduenez 2050ean lortzea, 2045ean lortzeko behar diren ahaleginak eginda
• 2030ean BEGen isurketak 2005ekoak baino %45 gutxiago izatea
• Energiaren azken kontsumoan gutxienez %12 aurreztea 2030ean, 2021ekoarekin alderatuta
• 2030erako azken kontsumo energetikoan energia berriztagarrien parte hartzea gutxienez %32 izatea.
• Lurraldeak klima aldaketarekiko duen erresilientzia handitzea

Legeak deskarbonizazio prozesua bultzatzen du, euskal sektore sozioekonomiko guztietan trantsizio energetikoa erabiliz. Deskarbonizazio prozesua sustatzen du jarduera ekonomikoa, enpresa lehiakortasuna, enpleguaren kalitatea eta gizartearen ongizatea areagotuta, garapen jasangarriko eredu baten esparruan ingurumenaren, gizartearen, ekonomia jasangarriaren eta inklusioaren ikuspuntuetatik.

Deskarbonizazio prozesu horrek ekonomia zirkular baterantz egin behar du, garapen teknologikoan eta industrialean oinarritutako euskal enpresaren lehiakortasuna bultzatzeko sortzen diren enpresa aukerak aprobetxatuz.

Azken batean, Lege hori da isuriak murriztuz, trantsizio energetikoaren bidez eta ekonomia zirkularra sustatuz enpresei klima aldaketa arintzeko politikak bizkortzea ahalbidetuko die konpromiso sendo eta borondatezkoa.

Industria sektoreko Berotegi Efektuko Gasen zuzeneko isurketak, elektrizitateari lotutakoekin batera, guztizko isurketen %30 dira, eta nabarmendu behar da 2005etik bere isurketak %35 baino gehiago murriztea lortu duela.

Prozesu industrialetan ekonomia zirkularra bultzatzeak energia kontsumoa murriztea, lehengai berri gutxiago erabiltzea eta, azken batean, horien ingurumen aztarna murriztea ahalbidetuko du. Enpresan, ekonomia zirkularreko neurriek lehengaien kontsumoa %7 baino gehiago murrizten laguntzen dute, eta BEGen isurketak %30-%50 gutxiago izaten.

Legeak, 32. artikuluan, instalazio industrialak behartzen ditu beren karbono aztarna kalkulatzera eta aztarna hori murrizteko plan bat prestatzera. Erregelamenduz ezarriko da zer instalaziori eragiten dion betebehar horrek, zer irismen duen karbono aztarnaren kalkuluak, zer jasoko duen gutxienez planak, zer epetan idatzi beharko den plana eta zenbatean behin eguneratu behar den.

Ihobek, Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoak, karbono aztarna hori kalkulatzen lagunduko duen tresna sinplifikatu bat jarri du euskal enpresen eskura.

Lege berriak ezartzen du euskal administrazioak prozesu industrialak deskarbonizatzeko neurriak bultzatu ditzala, hala nola: efizientzia energetikoa, elektrifikazioa, hidrogeno berdea eta energia alternatiboko iturrien erabilera sustatzea; ekonomia zirkularra bere prozesuetan sartzea, energiaren kontsumoa murriztera eta lehengaien erabilera eta horien karbono aztarna murriztera bideratua; ingurumen ziurtagiriak sustatzea, bereziki Karbono Aztarna erakundeentzat eta Ingurumen Aztarna produktu eta zerbitzuentzat.

Karbono aztarnak kalkulatzen ditu erakunde bati edo produktu edo zerbitzu baten bizi zikloari lotutako berotegi efektuko gasen isurketa guztiak. Haren kalkuluak isurketak murrizteko plan bat ezartzea ahalbidetzen du, klima aldaketa arintzen eta ingurumen inpaktu negatiboak murrizten laguntzeko, eta, gainera, lehiarako abantaila bat da, efizientzia hobetu, markaren ospea indartu eta araudia betetzen eta jasangarritasunerantz eboluzionatzen ari den enpresa ingurune batera egokitzen laguntzen baitu.

Euskal administrazio publikoetako eta sektore publikoko gainerako erakundeetako kontratazio organoek produktu, zerbitzu eta horniduretako karbono aztarna izateko betebeharra txertatuko dute beren kontratuen administrazio klausulen eta baldintzen agirietan, betiere betebehar horrek kontratuaren xedearekin lotura badu.

Gainera, administrazio publikorako erakunde lizitatzaileak produktuen, zerbitzuen eta horniduren karbono aztarnaren xedapena justifikatu ahal izango du, Energia Trantsizioko eta Klima Aldaketako Ekimenen Euskal Erregistroan inskribatuta dagoela egiaztatuz.

Betebehar hori erregelamendu bidez ezartzen den epean jarriko da indarrean.

Legearen 59. artikuluak nabarmentzen du euskal administrazio publikoek energia trantsizioaren eta klima aldaketaren arloko fiskalitatea sustatuko dutela. Horretarako, alde batetik, isurketak arindu, murriztu eta xurgatzen laguntzen duten jardueretarako pizgarri fiskalak bultzatuko dira, bai eta klima aldaketara egokitzen laguntzen dutenak ere, adibidez, prozesu eta teknologia garbien kenkari fiskalak sustatuz eta bultzatuz. Bestalde, berotegi efektuko gasen isurketak handitzen dituzten jarduketen gaineko karga jakin batzuk ezartzea baloratuko da.

Fiskalitate energetiko-klimatiko horrek honako hauek sustatuko ditu: energia berriztagarriak, sareen deszentralizazioa eta autokontsumo energetikoa, energetikoki efizienteak diren eraikin eta etxebizitzak, mugikortasun jasangarria, ura aurreztea, ekipamendu efizienteagoak, ekoizpen prozesuak aldatzea, ekonomia zirkularreko ereduak bultzatzea, hondakinak sortzeari eta horien balorizazioari aurrea hartzea, eta basogintza eta nekazaritza kudeaketa jasangarria.

Euskadi da trantsizio energetiko eta klimatiko honetan aitzindaria, eta horrek egiten du ekonomia lehiakorrago eta klimatikoki neutroago baterantz aldatzeko palanka izatea. Karbonoan neutroa den ekonomia bati buruzko nazioarteko txosten batzuen arabera, %1,5 eta %2,9 artekoa da 2050eko BPGan izango duen eragin positiboa.

Egia da legeak betebehar berriak ezartzen dituela enpresentzat, hala nola karbono aztarna kalkulatzea eta hura minimizatzeko plan bat egitea, baina, ekonomiaren deskarbonizazio prozesuan aurrera egiteko, euskal administrazio publikoek jatorri berriztagarriko erregai alternatiboak sortzen lagunduko dute, eta inbertsio beharren eta energiaren kostuan izandako igoera handien inpaktua arintzeko neurriak sustatuko dira.

Neutraltasun klimatikorako trantsizioak aukerak eskaintzen ditu industria sektore estrategikoak garatzeko, hala nola energia berriztagarriak, hidrogeno berdea eta energia biltegiratzea bere balio kate osoan.

Hitz batean, trantsizio energetiko eta klimatikoak, arriskuak ekarri arren, aukera nabarmenak emango ditu euskal enpresen lehiakortasuna bultzatzeko, garapen teknologikoan eta berrikuntzan oinarritutako eraldaketa baten bidez, balio erantsi handiko enpresa jarduera ekonomiko berria sortzeko.